Een race naar de industrie van de toekomst, de Smart Factory ofwel Industry 4.0. Deze is gaande in veel landen, waaronder Duitsland dat aan de oorsprong van de laatste naam staat die de komst van de 4e industriële revolutie wil aanduiden. Deze 4e industriële revolutie wordt vooral gekenmerkt   door de introductie van IOT ofwel “the Internet Of Things” en ook van haar diensten in de productieketens, daarmee dus ook in de grafische keten binnen drukkerijen. Het fenomeen verscheen eerst aan de overkant van de Rijn en werd onthuld aan het grote publiek door de Vereniging van Duitse fabrikanten van machines en productieapparatuur (Verband Deutscher Maschinen und Anlagenbau, VDMA) tijdens de Hannover Messe in 2011. Dit concept werd snel overgenomen door vele andere Europese landen, zoals in Frankrijk met het concept “L’industrie du futur”, ofnog het onderzoeksprogramma ‘Catapult’ in het Verenigd Koninkrijk, “Smart Industry” in Nederland, maar ook verder in de wereld, zoals het Chinese initiatief ‘Made in China 2025’ » die zich direct geïnspireerd hebben door het initiële Duitse initiatief. Het symboliseert de intrede van de wereldindustrie in haar vierde revolutie.

Bron : Overzicht van Europese initiatieven voor de digitalisering van de industrie (Europese Commissie - november 2018)

Voordat we het hebben over de vierde revolutie, leidden drie andere industriële revoluties tot belangrijke paradigmaverschuivingen op het gebied van productie voor productiebedrijven in het algemeen en op het gebied van reproductie van inhoud (content) voor drukkerijen en uitgeverijen in het bijzonder. Dus wat deze bedrijven betreft, de eerste revolutie, Industrie 1.0, gekenmerkt door het gebruik van stoom en mechanische productie, de tweede revolutie, Industrie 2.0, werd aangedreven door elektriciteit, olie en, in het geval van drukwerk, de uitvinding van de offsetdruk. Industrieën 1.0 en 2.0 bewerkstelligden massaproductie voor reproductiebedrijven in een tijd waarin de vraag stabiel was en de producten niet erg gevarieerd waren ("elke kleur zolang het maar zwart is! - « any color as long as it is black! Â»).

Drukkerijen besteedden in deze context weinig aandacht aan de voorbereidingstijd of zelfs aan de vaste productietijden, gezien de kosten van deze vaste tijden goed gespreid werden over de hoge tot zeer hoge oplages.

De derde revolutie, Industrie 3.0, ook wel "digitale revolutie" genoemd, werd op zijn beurt binnen de grafische industrie gekenmerkt door vele technologische ontwikkelingen, de introductie van de publicatie ondersteund door computers of Desktop publishing(DTP), later nog Computer-to-plate (CTP) om er maar een paar te noemen. Maar deze innovaties hebben, hoewel ze een aanzienlijke impact hebben gehad op de grafische industrie, niet geleid tot een even ingrijpende verandering als destijds door de komst van het internet. De opkomst van webplatforms en onlinedrukkerijen heeft geleid tot een complete verandering van de verwachtingen en gedragingen van klanten en aannkopers. Als reactie hierop is Industry 3.0 begonnen met het bedenken van nieuwe productiemodellen die zich vertalen in online drukken en printen, print-on-demand en zelfs het drukken in oplage van één exemplaar (print to 1).

Bron: DFKI (2011), overgenomen van Acatech, Forschungsunion (2013), Umsetzungsempfehlungen für das Zukunftsprojekt Industrie 4.0 : Abschlussbericht des Arbeitskreises Industrie 4.0, april 2013, p. 17.

Tegenwoordig pleiten onderzoekers en beleidsmakers over de hele wereld voor een vierde industriële revolutie om een ​​nieuw tijdperk van digitale technologie en connectiviteit binnen te treden, Industrie 4.0, met als belangrijkste doel het verbeteren van automatisering en efficiëntie.

Binnen de grafische industrie ligt het concept “4.0” op ieders lippen. Men heeft het over de begrippen "Print 4.0", "Finishing 4.0" of zelfs "Packaging 4.0" die eigenlijk niet neerkomen op enkel de digitalisering van de vorige generatie drukpersen om te komen tot hyper geautomatiseerde versies zoals sommigen beweren, maar wel het streven naar meer intelligentie in het verbinden en het “netwerken” van persen en andere randapparatuur met de bedieners ervan, met medewerkers en andere operatoren die ze besturen. Dit alles om te kunnen voldoen aan de behoeften en nieuwe verwachtingen inzake de toenemende vraag naar (massa) personalisatie van producten en drukwerken besteld door klanten en opdrachtgevers.

Het doel van Industrie 4.0 is heel duidelijk om het concurrentievermogen van de productiesector in deze landen te versterken door het toegenomen gebruik van informatie- en communicatietechnologieën (ICT) in haar productieprocessen. Verder biedt het deze bedrijven bijkomende mogelijkheden om enkele van de grote uitdagingen op te lossen waar de wereld vandaag mee wordt geconfronteerd, zoals o.a. het deugdelijk beheer van grondstoffen en aandacht voor energie-efficiëntie. Deze nieuwe soort bedrijven zijn proper (schoon), stil en betrokken bij hun industriële voetafdruk (footprint) en vooral zuinig met grondstoffen en energieverbruik.

Ten tijde van Industrie 3.0 verlaagden drukkerijen hun productiekosten door "just in time" te introduceren en door “lean” concepten toe te passen want order-aanbesteders aarzelden niet om hun productie uit te besteden aan lageloonlanden om hun kosten te drukken.

In dit tijdperk van Industrie 4.0 kunnen we de opkomst verwachten van printing 4.0, dat 24 uur per dag operationeel is, nog meer onderling verbonden is in slimme netwerken, gemakkelijker "verplaatsbaar" is in de buurt van de eindmarkten en minder onderhevig is aan arbeidskosten. Drukkerijen zullen ook "veiliger" moeten zijn om hun werknemers beter te beschermen in het geval van een epidemie of een pandemie zoals we die vandaag meemaken met de implementatie van barrièreprocedures, waarbij indien nodig ook nieuwe technologieën worden gebruikt. Onder deze omstandigheden zullen drukkerijen en andere kleinere productiebedrijven weer concurrerend kunnen worden, zelfs in landen waar de arbeidskost hoog blijft, waar het veiliger werken is en vooral dichterbij de eindgebruiker of eindklant.

By Jacques Michiels & Yves d’Aviau de Ternay